Φόρτωση ...

Γεροντική Ανοια

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ
ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ ΔΙΟΝΥΣΙΑ

Λάρισα,2007

Εισαγωγή

Ανοια είναι η διαταραχή που χαρακτηρίζεται από το ότι ένας εγκέφαλος που ήταν προηγουμένως φυσιολογικός παύει να λειτουργεί κανονικά, με αποτέλεσμα αμνησία, σύγχυση και απώλεια της επαφής με την πραγματικότητα. Η κατάσταση αυτή είναι πολύ σπάνια σε άτομα ηλικίας μικρότερης των 65 ετών. Απ' την άλλη μεριά, η γεροντική άνοια είναι συχνή πάθηση. Η νοητική έκπτωση οφείλεται, μερικές φορές, στην προοδευτική φθορά κυττάρων του εγκεφάλου που δεν μπορούν να αντικατασταθούν. Μερικές φορές -και στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχούς θεραπείας- οφείλεται σε προοδευτική στένωση και σκλήρυνση των αρτηριών που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο με αίμα.
Η γεροντική άνοια, που μπορεί να εξελιχθεί προοδευτικά μέσα σε πολλά χρόνια, είναι εξ ορισμού εξελικτική και ανίατη. Μη θεωρείτε όμως δεδομένο ότι εκδηλώσεις συγχύσεως ή ελαττωμένη διανοητική ικανότητα που εμφανίζεται σε άτομα από 65 ετών οφείλονται πάντοτε σε άνοια. Μπορεί να υπάρχει άλλη -ενδεχομένως ιάσιμη- αιτία. Π.χ. λοιμώξεις του αναπνευστικού ή του ουροποιητικού συστήματος, εγκεφαλικά ή καρδιακά επεισόδια και η υποθερμία μπορούν να οδηγήσουν σε σύγχυση όπως μπορούν επίσης, τα χαμηλά επίπεδα γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα, (υπογλυκαιμία), ή η χρήση ορισμένων φαρμάκων. Η σύγχυση, η διέγερση και η υπνηλία που προκαλούνται από μια τέτοια υποκείμενη κατάσταση, διαφέρουν από τα συμπτώματα της γεροντικής άνοιας, σε δύο σημεία: πρώτο, στο ότι εξελίσσονται συνήθως γρήγορα, μέσα σε μία ή δύο μέρες και δεύτερο στο ότι συνήθως υποχωρούν με την κατάλληλη θεραπεία της βασικής αιτίας τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν αναπτύσσεται γεροντική άνοια, η κατάσταση μπορεί να φαίνεται χειρότερη απ' όσο είναι στην πραγματικότητα, λόγω προϋπαρχόντων προβλημάτων απ' την όραση και την ακοή.
Επιπλέον, η ίδια η άνοια οφείλεται μερικές φορές σε μακροχρόνια κατάχρηση οινοπνεύματος ή φαρμάκων ή σε έλλειψη βιταμινών, υποθυρεοειδισμό, σύφιλη ή κάποια πάθηση του εγκεφάλου, όπως είναι οι όγκοι ή η υποσκληρίδια αιμορραγία. Και πολύ συχνά οι νοητικές εκδηλώσεις της «άνοιας» υποχωρούν όταν θεραπευθεί μια τέτοια κατάσταση. Ένα επιπρόσθετο συνηθισμένο πρόβλημα στους ηλικιωμένους είναι η κατάθλιψη, που καμιά φορά μιμείται τα συμπτώματα της άνοιας. Τα συμπτώματα αυτά, δυστυχώς, αποδίδονται συχνά σε άνοια, ενώ μπορεί να προκαλούνται από την κατάθλιψη, μια διαταραχή που επιδέχεται θεραπεία. Οι παράγραφοι που ακολουθούν αναφέρονται αποκλειστικά στην γνήσια γεροντική άνοια, που αρχίζει αργά, και ύπουλα και που δεν οφείλεται σε άλλη επιδεκτική θεραπείας αιτία.
Στα αρχικά στάδια της γεροντικής άνοιας πολλοί ηλικιωμένοι αντιλαμβάνονται ότι αρχίζουν να χάνουν τις νοητικές τους ικανότητες, αλλά δεν μπορούν να κάνουν πολλά πράγματα για να σταματήσουν την εξέλιξη της καταστάσεως.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Το πρώτο σύμπτωμα είναι η προοδευτική απώλεια μνήμης, ιδίως των προσφάτων γεγονότων. Θα αρχίσετε να διαπιστώνετε ότι ο ηλικιωμένος δεν μπορεί να θυμηθεί τι συνέβη λίγες ώρες (ή και λίγα λεπτά) πριν, αν και θα μπορεί να θυμάται γεγονότα του παρελθόντος. Αύτή είναι χαρακτηριστική εκδήλωση γεροντικής αμνησίας που δεν είναι απαραίτητο να εξελιχθεί σε άνοια, αν και μπορεί να συμβεί και κάτι τέτοιο. Καθώς περνούν οι εβδομάδες και οι μήνες, οι ικανότητες λογικής σκέψεως και κατανοήσεως μπορεί να παρουσιάσουν κάμψη και μπορεί να παρατηρηθεί απώλεια του ενδιαφέροντος για της συνηθισμένες ασχολίες, ακόμα και τις πιο απλές, όπως είναι η παρακολούθηση της τηλεοράσεως ή η αναζήτηση ειδήσεων από τους φίλους. Τελικά, μπορεί να προκληθεί αποδιοργάνωση της προσωπικότητας.
Η γεροντική άνοια καταλήγει συχνά σε συναισθηματική και σωματική αστάθεια. Η ψυχική διάθεση του αρρώστου μπορεί να μεταπίπτει απ' την απάθεια και την απομόνωση στην υπερβολική ενεργητικότητα και επιθετικότητα και η συμπεριφορά μπορεί να γίνει αντικοινωνική, χωρίς αναστολές. Ο ηλικιωμένος δεν έχει καλούς τρόπους στο τραπέζι, παραμελεί την ατομική του καθαριότητα και γίνεται αγενής. Μερικές φορές, μπορεί να γίνεται βίαιος -όταν προσπαθούν να του περιορίσουν την αυθόρμητη συμπεριφορά του. Μερικοί ηλικιωμένοι χάνουν και τις αναστολές τους σε θέματα σεξ και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ενοχλητικές επιθέσεις σε νεαρά άτομα και των δύο φύλων. Οποιασδήποτε από τα συμπτώματα αυτά ή και όλα μαζί οδηγούν αργά αλλά προοδευτικά σε νοητική και συναισθηματική αποδιοργάνωση.

Πόσο συχνό είναι το πρόβλημα;

Όσο πιο προχωρημένη η ηλικία, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα εμφανίσεως της γεροντικής άνοιας. Υπολογίζεται γενικά ότι σε 1 περίπου οικογένεια στις 10 υπάρχει τουλάχιστον 1 άτομο που πάσχει από γεροντική άνοια.


Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;

Αναλαμβάνετε ορισμένους κινδύνους αν αφήνετε μόνα τους ηλικιωμένα άτομα με άνοια ή αν τους επιτρέπετε να συνεχίσουν να ζουν μόνα τους όταν η πάθησή τους έχει προχωρήσει πέρα από το αρχικό στάδιο. Επειδή ξεχνούν και δεν μπορούν να συγκεντρωθούν, κινδυνεύουν συνεχώς να πάθουν κάποιο ατύχημα απ' την φωτιά, το υγραέριο, από σκεύη κουζίνας κ.ο.κ. Σε συνδυασμό με τις σωματικές αναπηρίες που μπορεί να παρουσιάζουν, όπως είναι η βαρηκοΐα ή οι διαταραχές της οράσεως, η διανοητική σύγχυση τα εμποδίζει να παίρνουν τακτικά τα φάρμακά τους, να διασχίζουν με ασφάλεια το δρόμο ή ακόμα και να χρησιμοποιούν την τουαλέτα και το μπάνιο. Χωρίς επιτήρηση, είναι πολύ πιθανό να διατρέφονται ανεπαρκώς και να παραμελούν την ατομική τους υγιεινή. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι δυσάρεστα ιδίως αν -πράγμα που συμβαίνει συχνά- αρχίζουν να έχουν και ακράτεια, υποθρεψία, ή αβιταμίνωση. Αν κάποιος δικός σας που βρίσκεται στην αρχική φάση της άνοιας κυκλοφορεί ακόμα μόνος, φροντίστε ώστε να έχει πάντοτε πάνω του κάποιο στοιχείο αναγνωρίσεως της ταυτότητάς του π.χ. ένα βραχιόλι -ταυτότητα με το όνομα και τη διεύθυνσή του ή τουλάχιστον μια κάρτα με το δικό σας όνομα και τηλέφωνο.

Ποια είναι η θεραπεία;

Αν και δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία, ο γιατρός θα σας βοηθήσει, χωρίς αμφιβολία, να αποφασίσετε τι πρέπει να κάνετε. Μπορεί να σας δώσει πρακτικές συμβουλές για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Στα αρχικά στάδια της άνοιας, όταν πολλοί ηλικιωμένοι είναι ακόμα σε θέση να ζουν μόνοι, οι φίλοι τους μπορούν να τους βοηθήσουν να οργανώσουν στοιχειωδώς την καθημερινή τους ζωή και να φροντίζουν ώστε να διατρέφονται και να θερμαίνονται επαρκώς. Υπάρχουν κίνδυνοι σ' αυτές τις περιπτώσεις αν εξαιρέσει, όμως, κανείς τα άτομα που παρουσιάζουν σοβαρή σύγχυση, οι περισσότεροι ηλικιωμένοι τα καταφέρνουν καλύτερα όταν συνεχίζουν να ζουν σε οικείο περιβάλλον, από όσο όταν εισάγονται σε ιδρύματα για ηλικιωμένους. Αν νιώθετε υπεύθυνος για έναν ηλικιωμένο συγγενή, θα πρέπει να επωφεληθείτε όσο μπορείτε απ' τις υπηρεσίες που παρέχονται από την κοινότητα. Σε πολλά μέρη υπάρχουν π.χ. Κέντρα Προστασίας Ηλικιωμένων, όπου προσφέρονται τροφή, περιποίηση και απασχολησιοθεραπεία. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει και εισαγωγή σε νοσοκομείο ή σε γηροκομείο για σύντομο χρονικό διάστημα ώστε να μπορείτε να κάνετε κάπου- κάπου διακοπές. Μπορεί επίσης να σας συμβουλέψει πώς να αντιμετωπίσετε συγκεκριμένα προβλήματα, όπως η ακράτεια.


Ποιες είναι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές;

Τελικά, ο ηλικιωμένος συγγενής σας είναι πολύ πιθανό ότι θα χρειαστεί την ειδική και συνεχή περίθαλψη που παρέχεται μόνο μέσα σε νοσοκομεία χρονίως πασχόντων ή σε οίκους ευγηρίας. Αν ο γιατρός σας επιμένει γι' αυτού του είδους τη λύση θα προσφέρετε την καλύτερη δυνατή υπηρεσία στο δικό σας αν ακολουθήσετε τη συμβουλή του.


Βιβλιογραφία

-Smith, T. Μεγάλος Ιατρικός Οδηγός. Αθήνα, 1991, Εκδόσεις Γιαλλέλη.