Φόρτωση ...

ΑΝΟΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Τι είναι άνοια
2. Μορφές άνοιας
3. Σημεία και συμπτώματα
4. Αίτια
5. Ιατρονοσηλευτική φροντίδα
6. Νοσηλεία ανοϊκών ασθενών
7. Νοσηλευτική παρέμβαση
8. Βιβλιογραφία


1. Τι είναι η άνοια;

Η μνήμη αποτελεί το θεμελιοδότερο συστατικό της ανθρώπινης βιολογικής και υποκειμενικής πραγματικότητας. Η άνοια είναι επακόλουθο αλλά και σύμπτωμα από την καταστροφή και την απώλεια εγκεφαλικών κυττάρων. Αυτή η απώλεια αναφέρεται και σε άλλες ψυχονοητικές λειτουργίες εκτός της μνήμης, όπως είναι οι διαταραχές στο λόγο, στην κρίση, στον προσανατολισμό στο χώρο-χρόνο, στην ικανότητα μάθησης, στην αντίληψη κλπ, ενώ συχνά συνυπάρχει και μια γενικότερη διαταραχή της προσωπικότητας του ατόμου. Η απώλεια των κυττάρων αυτών είναι μια φυσιολογική διαδικασία αλλά στα νοσήματα που οδηγούν σε άνοια αυτό γίνεται με ταχύτερο ρυθμό.
Πολλά νοσήματα είναι δυνατόν να έχουν ως κλινικό σύμπτωμα την άνοια γι' αυτό απαιτείται καλή λήψη ιστορικού, προσεκτική κλινική εξέταση και πλήρης εργαστηριακός έλεγχος. Η έγκαιρη και σωστή διάγνωση των μορφών άνοιας που επιδέχονται θεραπευτική αντιμετώπιση είναι ασφαλώς μεγαλύτερης σημασίας από εκείνες που δεν επιδέχονται καμιά θεραπεία. Η σωστή αξιολόγηση πρώιμων συμπτωμάτων από τον κλινικό γιατρό επιτρέπει την έγκαιρη διάγνωση με προφανή οφέλη για τον πάσχοντα.
Τα συμπτώματα της άνοιας περιλαμβάνουν μια αργή και σταδιακή επιδείνωση της ικανότητας του ατόμου να λειτουργεί που δεν διορθώνεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση του ασθενούς με άνοια μπορεί να βελτιωθεί ή να παραμείνει σταθερή για ορισμένο χρονικό διάστημα, υπάρχει όμως και ένα μικρό ποσοστό περιπτώσεων με άνοια που είναι θεραπεύσιμες ή δυνητικά αναστρέψιμες, αλλά η πλειοψηφία των περιπτώσεων οδηγείται στο θάνατο, όχι τόσο από την ίδια τη νόσο όσο από τις επιπλοκές που αυτή προκαλεί, όπως π.χ η πνευμονία.

2. Μορφές Άνοιας
Υπάρχουν πολλές μορφές άνοιας με επικρατέστερη τη γεροντική άνοια. Η γήρανση ως βιολογικό φαινόμενο οδηγεί σε μη ανατρέψιμες μορφολογικές μεταβολές σε όλα τα οργανικά συστήματα. Οι μεταβολές που έχουν σχέση με το νευρικό σύστημα οδηγούν τελικά στην άνοια. Η γεροντική άνοια εκδηλώνεται σε ηλικίες 65 με 85 ετών. Τελευταία ανακαλύφθηκε ότι αποτελεί καθορισμένο νόσημα όπου υπεύθυνο γι' αυτή θεωρείται ένα γονίδιο, το χρωμόσωμα 19.
Η νόσος Alzheimer καλύπτει το 50-60% των περιπτώσεων με άνοια. Η ηλικία έναρξης των συμπτωμάτων είναι έως το 65ο έτος της ηλικίας και εδώ θεωρείται επίσης υπεύθυνο ένα γονίδιο, το χρωμόσωμα 21. Στη νόσο αυτή ο εγκέφαλος είναι καθολικά ατροφικός με μια υπεροχή της ατροφίας στον κροταφικό, μετωπιαίο ή βρεγματικό λοβό. Στον ατροφικό φλοιό παρατηρούνται βλάβες στους νευρώνες, οι βλάβες αυτές είναι οι γεροντικές πλάκες.
Μια άλλη μορφή είναι η πολυεμφρακτική άνοια η οποία αποτελεί το 10% των περιπτώσεων άνοιας και είναι αποτέλεσμα κλινικών ή υποκλινικών εγκεφαλικών εμφράκτων δευτεροπαθών σε αρτηριοσκλήρυνση. Συχνά αναφέρονται στο ιστορικό του ασθενή αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Ο τρόπος εισβολής και η εξέλιξη της ανοϊκής σημειολογίας χαρακτηρίζεται από τις απότομες επιδεινώσεις. Οι διαταραχές της μνήμης επιβαρύνονται κατά τρόπο διαλείποντα από συγχυτικά επεισόδια, αλλά παρόλα αυτά υπάρχει καλύτερος προσανατολισμός στο χώρο και χρόνο απ' ότι στη νόσο Alzheimer. Η κατάληξη της πολυεμφρακτικής άνοιας είναι ο θάνατος που επέρχεται μετά από 2 με 3 έτη.
Επίσης μεγάλη σε συχνότητα είναι και η μετατραυματική άνοια, στην οποία οπωσδήποτε υπάρχει ιστορικό κρανιοεγκεφαλικού τραυματισμού. Τα συμπτώματα που ξεχωρίζουν σε αυτού του είδους άνοια είναι οι διαταραχές του χαρακτήρα και κυρίως του θυμικού με επιθετικότητα και παρορμητικές πράξεις, αλλά και άλλες διαταραχές όπως η αδιαφορία, η απάθεια και η μείωση της προσοχής και τις αντίληψης. Συναντάται συχνότερα σε επαγγελματίες πυγμάχους όπου αρχικά οι κλινικές διαταραχές είναι θυμικού τύπου και στη συνέχεια αμνησιακού.
’λλες περιπτώσεις άνοιας λιγότερο συχνές, αλλά αρκετά σημαντικές μπορεί να οφείλονται σε πολυάριθμα αίτια όπως π.χ να είναι αποτέλεσμα της νόσου Huntington, όγκων, αλκοολισμού, υδροκέφαλου, επιληψίας, της νόσου Parkinson, νόσου Pick, AIDS, νόσου Creutzfeldt-Jacob, μεταβολικών νοσημάτων, συνδρόμου Cushing, κατάθλιψης(ψευδοάνοια), αλλά να είναι και αποτέλεσμα της χρήσης κάποιων φαρμάκων.

3. Σημεία και συμπτώματα
-Διαταραχές πρόσφατης-μακροχρόνιας μνήμης
-Διαταραχή κριτικής ικανότητας
-Αφασία
-Απραξία
-Μεταβολές προσωπικότητας
-Τρόμος
-Ψευδαισθήσεις
-Παραισθήσεις
-Απώλεια βάρους
-Σπασμοί
-Παρανοειδής συμπεριφορά
-Διαταραχές ύπνου και διάθεσης
-Ενούρηση
-Αϋπνία
-Κατάθλιψη
-Διαταραχές αφηρημένης σκέψης
-Εγκόπριση

4. Αίτια
- Πρωτοπαθείς άνοιες:
*Γενετική προδιάθεση σε ποσοστό 15% (Alzheimer)
*Εγκεφαλική αθηρωμάτωση (εμβολές - έμφρακτα)
*Φλοιώδεις άνοιες (Parkinson, Huntington)
- Δευτεροπαθείς άνοιες:
*Υποθυρεοειδισμός
*AIDS
*Σύφιλη
*Φάρμακα κ.λ.π

5. Ιατρονοσηλευτική φροντίδα
Η ιατρική φροντίδα των ασθενών με άνοια στη χώρα μας είναι άριστη και προσφέρεται κυρίως στα Κέντρα Μνήμης και ’νοιας που στεγάζονται στα μεγάλα νοσοκομεία.
Για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων η αγωγή που ακολουθείται είναι είτε φαρμακευτική, είτε μη φαρμακευτική. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν φαρμακευτικές ουσίες που καθυστερούν την εξέλιξη των συμπτωμάτων καθώς και φάρμακα που ελέγχουν τις διαταραχές της συμπεριφοράς.
Όμως και ο ρόλος των νοσηλευτών είναι καθοριστικός προκειμένου να αποφασισθεί τι και πως θα χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των συγκεκριμένων και καθημερινών αναγκών του ανοϊκού ασθενή. Η φροντίδα από το προσωπικό της κλινικής προς τους ανοϊκούς είναι όμοια μ' αυτή της μητέρας προς το παιδί.

6. Νοσηλεία ανοϊκών ασθενών
Με τα σημερινά δεδομένα η νοσηλεία αυτών των ασθενών δεν έχει μόνο σαν σκοπό τη θεραπεία, αλλά τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ανοϊκού και των φροντιστών του, όπως επίσης και τη στήριξη σε οποιοδήποτε ζήτημα προκύψει. Τα Κέντρα Μνήμης και ’νοιας που αναφέρθηκαν παραπάνω έχουν το μεγαλύτερο βάρος αυτής της προσφοράς.
Όμως για να επιτευχθούν όλα αυτά τι ακριβώς γίνεται;
-Αρχικά, αντιμετώπιση των οξέων περιστατικών (κατάθλιψη, επιθετικότητα, ψευδαισθήσεις, άγχος).
-Εργοθεραπεία, με δημιουργική απασχόληση, συμμετοχή σε ομάδες εργασίας με σκοπό τη δραστηριοποίηση δεξιοτήτων, την ψυχοκοινωνική επανένταξη και η εκ νέου δραστηριοποίηση των νοητικών λειτουργιών.
-Φυσικοθεραπεία, για την αντιμετώπιση των κινητικών προβλημάτων, για μυοχαλαρωτικές ασκήσεις αλλά και για την ανακούφιση από οξείες σωματικές ενοχλήσεις.
-Ψυχιατρική βοήθεια, με ιατρική παρακολούθηση για την εκτίμηση της κατάστασης του ασθενή και για τον καθορισμό της φαρμακευτικής αγωγής.
-Ψυχολογική στήριξη, για διάγνωση των ανώτερων νοητικών λειτουργιών και δοκιμασιών της προσωπικότητας.
-Λογοθεραπεία, για εξειδικευμένη αντιμετώπιση των προβλημάτων ομιλίας.
-Πρόγραμμα Βοήθεια στο Σπίτι, όπου με τις κατ' οίκον επισκέψεις σκοπός του προγράμματος είναι οι απλές νοσηλευτικές πράξεις, η εκπαίδευση του ασθενούς για τη σωστή λήψη φαρμάκων, η παρακολούθηση από επαγγελματίες υγείας, η καταγραφή των συνθηκών διαβίωσης και η παρέμβαση σ' αυτό αν χρειαστεί, η εκπαίδευση του ασθενή και του φροντιστή του και γενικά η παρακολούθηση της εξέλιξης της υγείας των ασθενών.

7. Νοσηλευτική παρέμβαση
α. Εξέταση της φυσικής κατάστασης του ασθενή.
-Χορήγηση των φαρμάκων σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες
-Προώθηση της υγιεινής και καλής εμφάνισης του ασθενή
-Ενθάρρυνση του ασθενή για φροντίδα του εαυτού του χωρίς βοήθεια
β. Διασφάλιση της επαρκούς διατροφής και ενυδάτωσης.
-Έλεγχος της λήψης τροφής
-Έλεγχος της ισορροπίας υγρών και ηλεκτρολυτών
γ. Βεβαίωση για τη σωματική ασφάλεια του ασθενή.
-Έλεγχος του δωματίου του ασθενή
-Απομάκρυνση αντικειμένων που μπορεί να τον τραυματίσουν
-Χορήγηση κατασταλτικών με οδηγία γιατρού
δ. Προαγωγή της γνωστικής και μνημονικής λειτουργικότητας.
-Διατήρηση σωστού φωτισμού στο δωμάτιο
-Ενθάρρυνση των επισκέψεων και φροντίδας του ασθενή από συγγενείς
-Παρότρυνση του ασθενή να πάρει αποφάσεις όταν είναι σε θέση να το κάνει
-Συνεχείς προσανατολισμός του ασθενή στο χώρο
-Υπενθύμιση της ώρας
-Να υπάρχει ρολόι και ημερολόγιο στο χώρο του ασθενή

Σκοπός όλων των παραπάνω όπως προείπαμε είναι η έγκαιρη διάγνωση, η θεραπεία, η βελτίωση της ποιότητας ζωής και η στήριξη της οικογένειας.
Όμως σημαντική βοήθεια και σημαντικό βήμα θα ήταν η δημιουργία Κέντρων στα οποία θα μπορούσαν να φιλοξενηθούν οι ανοϊκοί ασθενείς για μικρά χρονικά διαστήματα, ώστε να ανακουφιστούν οι συγγενείς τους. Επίσης η δημιουργία Κέντρων Ημέρας στα οποία θα εργάζονται ειδικευμένα άτομα που θα απασχολούν τους ασθενείς επί πολλές ώρες με διάφορες ασχολίες, με σκοπό την πνευματική και σωματική ενεργοποίησή τους. Αυτή η απασχόληση θα ανακούφιζε και θα βελτίωνε την ποιότητα ζωής όχι μόνο των ασθενών αλλά και των συγγενών τους.
Καλό θα ήταν επίσης να γίνονται επισκέψεις από κοινωνικό λειτουργό και ψυχολόγο στο σπίτι, με σκοπό την ανίχνευση καλύτερης και ευκολότερης παραμονής στο σπίτι.
Ευχής έργον θα ήταν όλα να παραπάνω να γίνουν κάποτε πραγματικότητα, τότε θα μπορούσαμε να μιλάμε για τέλεια και ολοκληρωμένη παροχή φροντίδας, αφού θα καλύπτονται τομείς ζωτικής σημασίας διευκολύνοντας εξ' ολοκλήρου τον τρόπο ζωής των ασθενών με άνοια.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-Α.ΓΕΩΡΓΑΡΑ, Μ.ΜΑΛΤΕΖΟΥ. ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ. Ιατρικές εκδόσεις Π.Χ.ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ, ΑΘΗΝΑ 1996, 21:370-378
-Μ.R.DAMBRO, ΠΛΗΡΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΣΕ 5΄ (Επιμέλεια, Χ. ΡΟΥΣΣΟΣ καθηγητής), Ιατρικές εκδόσεις Π.Χ.ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ, ΑΘΗΝΑ 1997 :118-119
-Γ.Δεβετζόγλου 2001, Παγκόσμια ημέρα νόσου Alzheimer.
-Κέντρο Alzheimer.
-http://www.encefalos.gr/38-sup01-04.html
-Νόσος Alzheimer 2005.